Ký hiệu thép trong bản vẽ xây dựng: Hướng dẫn đọc hiểu chính xác

Ký hiệu thép trong bản vẽ xây dựng là hệ thống ký tự, con số và biểu tượng quy ước theo tiêu chuẩn TCVN, giúp kỹ sư và thợ thi công xác định chính xác loại thép, kích thước, vị trí bố trí và phương pháp liên kết trong công trình. Hiểu đúng các ký hiệu này quyết định chất lượng thi công và an toàn kết cấu.

Các ký hiệu trong bản vẽ kết cấu thép

Bản vẽ kết cấu thép và vai trò của hệ thống ký hiệu

Bản vẽ kết cấu thép là tài liệu kỹ thuật mô tả chi tiết về kích thước, hình dạng, vị trí lắp đặt các cấu kiện thép và phương pháp liên kết giữa chúng. Theo Thông tư 06/2021/TT-BXD về quản lý chất lượng công trình xây dựng, bản vẽ thi công phải tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành, trong đó hệ thống ký hiệu thép trong bản vẽ xây dựng đóng vai trò then chốt.

Khi thiếu kiến thức về ký hiệu, nhà thầu dễ mắc sai lầm trong việc chọn loại thép, bố trí sai vị trí hoặc áp dụng sai phương pháp liên kết — dẫn đến giảm khả năng chịu lực, tăng nguy cơ sự cố kết cấu và vi phạm quy chuẩn kỹ thuật.

Bản vẽ kết cấu thép là gì

Ba hệ kết cấu thép cơ bản trong xây dựng

Trước khi đi vào chi tiết ký hiệu thép trong bản vẽ xây dựng, cần phân biệt ba hệ kết cấu chính:

Hệ thép thanh: Sử dụng thép hình (chữ I, chữ U, góc) để tạo khung chịu lực. Áp dụng cho nhà công nghiệp, kho bãi, công trình đòi hỏi độ cứng vững cao. Ưu điểm là thi công nhanh, khả năng chịu tải tốt.

Hệ thép vỏ: Dùng tấm thép mỏng uốn cong tạo hình vỏ (mái vòm, bể chứa). Phù hợp với công trình có hình dạng phức tạp, yêu cầu tính thẩm mỹ cao. Khả năng chịu biến dạng tốt nhưng cần tính toán kỹ về ổn định.

Hệ thanh-vỏ hỗn hợp: Kết hợp cả hai hệ trên, thường thấy ở nhà cao tầng, cầu lớn. Đáp ứng yêu cầu cao về tải trọng và độ bền đồng thời đảm bảo tính linh hoạt thiết kế.

Ký hiệu các loại thép hình thông dụng

Thép góc (L)

• L b × s: Thép góc đều cạnh (b là độ rộng cạnh, s là độ dày)
• L b₁ × b₂ × s: Thép góc không đều cạnh

Ví dụ: L50×5 nghĩa là thép góc đều cạnh 50mm, dày 5mm. Thép góc thường dùng làm giằng, thanh giáo, khung phụ.

Thép chữ U (C)

Ký hiệu: Cn (n là số hiệu tương ứng chiều cao h)

Ví dụ: C20 là thép chữ U có chiều cao 200mm. Các thông số kèm theo gồm độ rộng cánh b, độ dày thành s và độ dày trung bình t. Thép chữ U dùng cho dầm phụ, xà gồ, cột nhẹ.

Thép chữ I

Ký hiệu: In (n là số hiệu tương ứng chiều cao h)

Ví dụ: I30 là thép chữ I cao 300mm. Thép chữ I có mô men kháng uốn lớn, thường dùng làm dầm chính, cột chịu lực.

Ký hiệu thép theo tiết diện

Hệ thống ký hiệu thép trong bản vẽ xây dựng theo TCVN 2234-77 quy định rõ cách biểu thị từng loại tiết diện:

• ●ø15: Thép tròn đặc đường kính 15mm
• ○ø15: Thép ống tròn đường kính 15mm
• ◾30: Thép vuông đặc cạnh 30mm
• ☐30: Thép hộp vuông cạnh 30mm
• ☐30×20: Thép hộp chữ nhật 30×20mm
• ➖30×15×10: Thép tấm dài 30mm, rộng 15mm, dày 10mm

Khi ghi số lượng, ký hiệu tiết diện đặt sau số lượng. Ví dụ: 3●ø20 nghĩa là 3 thanh thép tròn đặc đường kính 20mm.

Ký hiệu liên kết bằng đinh tán và bu lông

Theo TCVN 2234-77, mối nối có thể tháo rời (bu lông, ốc vít) được ký hiệu theo quy ước:

• Đường kính lỗ đinh/bu lông ghi bằng số
• Vị trí bố trí thể hiện bằng hình tròn nhỏ trên bản vẽ
• Khoảng cách giữa các điểm nối ghi rõ theo mm

Ví dụ: Nếu thấy ký hiệu “M20” kèm hình tròn, đó là bu lông đường kính 20mm. Khoảng cách tim đinh thường ghi dạng “100-150-100” nghĩa là khoảng cách lần lượt giữa các điểm nối.

Lưu ý: Khi thi công, cần kiểm tra đường kính lỗ khoan phải lớn hơn đường kính bu lông 1-2mm để dễ lắp đặt nhưng không quá rộng gây lỏng lẻo.

Ký hiệu liên kết hàn

TCVN 3746-83 quy định bốn loại mối hàn chính và cách ký hiệu ký hiệu thép trong bản vẽ xây dựng tương ứng:

Hàn đối đỉnh (D): Hai mép thép đặt đối diện nhau, hàn xuyên suốt. Dùng khi cần liên kết chắc chắn, chịu lực lớn. Ký hiệu gồm chữ D kèm chiều dày mối hàn.

Hàn chữ T (T): Một thanh thép đặt vuông góc với thanh khác. Thường thấy ở mối nối dầm-cột. Ký hiệu T kèm kích thước chân hàn.

Hàn góc (G): Hàn dọc theo góc tạo bởi hai bề mặt giao nhau. Ký hiệu G kèm chiều cao chân hàn (thường 6-10mm).

Hàn chập (C): Hai tấm thép chồng lên nhau, hàn dọc mép. Ký hiệu C kèm chiều dài mối hàn.

Trên bản vẽ, mũi tên chỉ vị trí hàn, đường kẻ ngang ghi thông số kỹ thuật. Nếu đường kẻ ở phía dưới mũi tên, mối hàn nằm ở mặt gần người đọc; nếu ở phía trên, mối hàn nằm ở mặt xa.

Quy tắc đọc ký hiệu tổ hợp

Khi đọc ký hiệu thép trong bản vẽ xây dựng, cần nắm thứ tự: số lượng → loại tiết diện → kích thước → phương pháp liên kết.

Ví dụ: “2L50×5-M16” nghĩa là 2 thanh thép góc đều cạnh 50mm dày 5mm, liên kết bằng bu lông M16.

Với cấu tạo phức tạp, ký hiệu có thể dùng dấu ngoặc: ⌊30×3 (thép góc 30mm, 3 thanh) hoặc ⌉⌈40×3⌉ (thép chữ U 40mm, 3 thanh).

Lưu ý khi áp dụng vào thi công

Khi làm việc với bản vẽ kết cấu thép, nhà thầu cần:

• Đối chiếu ký hiệu với bảng tra cứu tiêu chuẩn TCVN để tránh nhầm lẫn
• Kiểm tra kỹ đơn vị đo (mm, cm) vì một số bản vẽ cũ dùng đơn vị khác nhau
• Chú ý phân biệt thép kết cấu (chịu lực) và thép trang trí (không chịu lực)
• Xác nhận phương pháp liên kết phù hợp với điều kiện thi công thực tế
• Tham khảo ý kiến giám sát hoặc tư vấn thiết kế khi gặp ký hiệu không rõ ràng

Theo Nghị định 06/2021/NĐ-CP, nhà thầu thi công phải có năng lực phù hợp với loại công trình. Đối với công trình có kết cấu thép phức tạp, cần có kỹ sư có chứng chỉ hành nghề chuyên ngành kết cấu để đảm bảo thi công đúng kỹ thuật.

Hiểu rõ ký hiệu thép trong bản vẽ xây dựng không chỉ giúp thi công chính xác mà còn tránh lãng phí vật liệu, giảm thời gian sửa chữa và đảm bảo an toàn công trình. Khi có thắc mắc, luôn tham khảo cơ quan quản lý xây dựng địa phương hoặc tư vấn giám sát có chuyên môn.

Last Updated on 10/03/2026 by Tuấn Trình