Dự thảo Luật Xây dựng đang được chuẩn bị để thay thế Luật Xây dựng năm 2014 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong ngành xây dựng Việt Nam. Sau hơn 10 năm thực thi, Luật Xây dựng 2014 bộc lộ nhiều bất cập cần được sửa đổi toàn diện.
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã yêu cầu chuyển từ nền hành chính công vụ sang phục vụ và kiến tạo phát triển. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 nhấn mạnh đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến. Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Cơ Sở Pháp Lý Và Thực Tiễn Của Việc Sửa Đổi Luật
Bối Cảnh Pháp Lý Hiện Hành
Luật Xây dựng năm 2014 được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 18/6/2014, có hiệu lực từ 01/01/2015. Sau hơn một thập kỷ áp dụng, Luật đã tạo nền tảng cho các hoạt động xây dựng đi vào trật tự, bảo đảm chất lượng công trình và hiệu quả đầu tư.
Tuy nhiên, Luật đã được sửa đổi nhiều lần bởi các luật khác. Đặc biệt, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn đã hủy bỏ toàn bộ Chương II về Quy hoạch xây dựng. Luật Đường sắt sửa đổi quy định về đối tượng miễn giấy phép xây dựng và bãi bỏ quy định về cấp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng.
Những Bất Cập Cần Khắc Phục
Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng đã tham mưu Bộ Xây dựng lấy ý kiến các bộ, ngành về nội dung cần sửa đổi. Các vấn đề tập trung vào ba nhóm chính.
Thứ nhất, phương thức phân loại dự án đầu tư xây dựng để xác lập yêu cầu quản lý nhà nước chưa hợp lý. Thứ hai, cần cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh.
Thứ ba, các quy định về mô hình quản lý dự án, quản lý chi phí, quản lý năng lực hoạt động xây dựng chưa đáp ứng yêu cầu với các dự án phức tạp, công nghệ hiện đại.
Mục Đích Và Quan Điểm Xây Dựng Dự Thảo Luật Mới
Dự thảo Luật Xây dựng được xây dựng dựa trên bốn quan điểm cốt lõi. Đầu tiên, thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, minh bạch, chi phí tuân thủ thấp.
Thứ hai, kế thừa các nội dung đã được thực tiễn chứng minh phù hợp. Tập trung sửa đổi những quy định mang tính cấp bách để tháo gỡ vướng mắc.
Thứ ba, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật. Thứ tư, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương.
Những Điểm Mới Quan Trọng Trong Dự Thảo Luật
Sửa Đổi Phân Loại Dự Án Theo Hình Thức Đầu Tư
Dự án được phân loại theo ba hình thức đầu tư chính. Gồm dự án đầu tư công và dự án sử dụng vốn ngân sách chi thường xuyên.
Tiếp theo là dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư. Cuối cùng là dự án đầu tư kinh doanh.
Việc sửa đổi này nhằm đảm bảo thống nhất về phạm vi điều chỉnh với Luật Đầu tư công, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư và Luật Đầu tư. Đây là bước đi quan trọng trong cải cách thủ tục đầu tư xây dựng.
Cải Tiến Quy Định Về Báo Cáo Nghiên Cứu Khả Thi
Dự thảo Luật thống nhất quy định về lập Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư. Không bắt buộc lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đối với dự án đầu tư kinh doanh.
Theo tính chất dự án, người quyết định đầu tư được sử dụng thiết kế FEED, thiết kế kỹ thuật thay cho thiết kế cơ sở. Điều này giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án.
Cho phép phân chia dự án thành phần tại bước chủ trương đầu tư hoặc khi lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Không yêu cầu dự án thành phần phải độc lập trong vận hành, khai thác.
Đơn Giản Hóa Thẩm Định Báo Cáo Nghiên Cứu Khả Thi
Theo hình thức đầu tư, quy định thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi đối với dự án đầu tư công, dự án PPP. Thẩm định thiết kế xây dựng trong Báo cáo nghiên cứu khả thi đối với dự án đầu tư kinh doanh.
Cơ quan chuyên môn về xây dựng chỉ kiểm soát các nội dung liên quan an toàn xây dựng, phòng cháy chữa cháy, tuân thủ quy chuẩn tiêu chuẩn. Không đánh giá sự phù hợp với các quy hoạch cấp trên.
Các nội dung về sự phù hợp với chủ trương đầu tư, thủ tục về môi trường, năng lực tổ chức cá nhân được giao cho người quyết định đầu tư, chủ đầu tư chịu trách nhiệm.
Cải Cách Toàn Diện Về Thiết Kế Xây Dựng
Linh Hoạt Hóa Các Loại Thiết Kế
Dự thảo Luật quy định chung về các loại thiết kế xây dựng. Không quy định cứng loại thiết kế phải lập trong Báo cáo nghiên cứu khả thi.
Điều này tăng tính chủ động, linh hoạt cho người quyết định đầu tư, chủ đầu tư trong triển khai. Cho phép bước thiết kế sau là cụ thể hóa thiết kế bước trước.
Chủ đầu tư được quyết định việc điều chỉnh thiết kế khi bảo đảm yêu cầu kinh tế, kỹ thuật của dự án.
Bãi Bỏ Thủ Tục Thẩm Định Thiết Kế Triển Khai
Bãi bỏ thủ tục thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế tại Báo cáo nghiên cứu khả thi. Áp dụng với tất cả các thiết kế xây dựng sau khi dự án được phê duyệt.
Theo nguyên tắc, cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng chỉ kiểm soát một lần đối với mỗi dự án, công trình xây dựng. Việc thẩm định sẽ do chủ đầu tư thực hiện.
Nâng cao vai trò, trách nhiệm của tư vấn thiết kế, tư vấn thẩm tra trong các nội dung về chuyên môn. Bao gồm an toàn chịu lực, an toàn phòng cháy và chữa cháy, tuân thủ quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật.
Đổi Mới Hình Thức Quản Lý Dự Án
Dự thảo Luật sửa đổi hình thức “Ban quản lý dự án chuyên ngành, Ban quản lý dự án khu vực” thành Ban quản lý đầu tư xây dựng. Điều này tăng tính chủ động, linh hoạt cho các chủ đầu tư.
Phù hợp với việc sắp xếp lại bộ máy chính quyền trung ương, chính quyền theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đây là bước điều chỉnh quan trọng trong cơ cấu tổ chức quản lý dự án.
Cải Tiến Căn Bản Về Cấp Giấy Phép Xây Dựng
Nguyên Tắc Kiểm Soát Một Lần
Từ giai đoạn chuẩn bị đến thời điểm khởi công, cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng chỉ kiểm soát một lần. Mỗi công trình, dự án chỉ phải thực hiện 01 thủ tục hành chính.
Công trình thuộc đối tượng thẩm định tại cơ quan chuyên môn về xây dựng thì không phải cấp giấy phép xây dựng. Bao gồm công trình thuộc dự án đầu tư công, dự án PPP, dự án đầu tư kinh doanh quy mô lớn.
Đối với các công trình còn lại, cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng thực hiện quản lý thông qua thủ tục cấp giấy phép xây dựng.
Đơn Giản Hóa Thủ Tục Cấp Phép
Đơn giản hóa tối đa về điều kiện, trình tự, thủ tục cấp phép xây dựng. Tất cả các đối tượng công trình đủ điều kiện thực hiện thủ tục trực tuyến toàn trình.
Đơn giản hóa về hồ sơ và điều kiện phải phù hợp với quy hoạch và mục đích sử dụng đất. Nâng cao trách nhiệm của tư vấn thiết kế về đảm bảo an toàn công trình.
Cơ quan cấp phép chỉ thực hiện kiểm tra kết quả thực hiện của tư vấn. Giảm tối đa thời gian thực hiện cấp giấy phép, dự kiến tối đa 07 ngày.
Hoàn Thiện Quản Lý Chi Phí Đầu Tư Xây Dựng
Nguyên Tắc Quản Lý Chi Phí Mới
Sửa đổi, bổ sung nội dung trong nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng phù hợp với hình thức đầu tư. Phù hợp với việc phân chia dự án thành phần.
Chuẩn xác về thuật ngữ, tên gọi, nội dung để làm rõ về nội hàm quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Đảm bảo phù hợp với thông lệ quốc tế.
Quy Định Về Tổng Mức Đầu Tư
Bổ sung làm rõ thêm các quy định về sơ bộ tổng mức đầu tư. Làm rõ về khái niệm, nội dung, nguyên tắc xác định TMĐT.
Bao gồm cả trường hợp phân chia dự án thành phần. Quy định về điều chỉnh sơ bộ TMĐT, TMĐT cùng với điều chỉnh chủ trương đầu tư, điều chỉnh dự án.
Quy Định Về Dự Toán Xây Dựng
Sửa đổi, làm rõ khái niệm về dự toán xây dựng. Các trường hợp dự toán xây dựng công trình, dự toán gói thầu xây dựng, dự toán công việc xây dựng.
Sửa đổi, bổ sung một số trường hợp điều chỉnh dự toán. Hướng dẫn việc quản lý, sử dụng hệ thống công cụ định mức, giá xây dựng.
Sửa đổi quy định liên quan đến sử dụng, tham khảo hệ thống định mức, đơn giá. Theo hướng không quy định áp dụng cứng, phù hợp với Luật Đường sắt, Nghị định số 123/2025/NĐ-CP.
Điều Chỉnh Quản Lý Hợp Đồng Xây Dựng
Dự thảo Luật điều chỉnh, bổ sung một số quy định nhằm đảm bảo tính thống nhất với Luật Đấu thầu, Bộ Luật Dân sự 2015. Bổ sung quy định về “Bảo đảm thực hiện các nghĩa vụ trong hợp đồng xây dựng”.
Bổ sung quy định về một số trường hợp bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong các hoạt động xây dựng. Đây là các quy định quan trọng để bảo vệ quyền lợi các bên.
Cải Tiến Kiểm Tra Công Tác Nghiệm Thu
Rà soát, sửa đổi các quy định kiểm tra công tác nghiệm thu đưa công trình vào sử dụng. Rà soát đối tượng kiểm tra của Hội đồng nghiệm thu nhà nước.
Phân định rõ nội dung kiểm tra của cơ quan chuyên môn về xây dựng và trách nhiệm của chủ đầu tư. Trách nhiệm của nhà thầu thi công, tư vấn giám sát cũng được làm rõ.
Quản Lý Năng Lực Hoạt Động Xây Dựng
Sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý năng lực hoạt động xây dựng của tổ chức, cá nhân. Theo hướng giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục.
Dự thảo Luật cũng dự kiến sửa đổi, bổ sung về công trình đặc thù. Quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm các chủ thể tham gia hoạt động xây dựng được làm rõ.
Bổ sung một số điều trong quá trình soạn thảo đảm bảo phù hợp chủ trương đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước và tình hình thực tiễn của xã hội.
Bố Cục Và Quy Mô Của Dự Thảo Luật
Dự thảo Luật dự kiến sửa đổi, bổ sung khoảng 141/168 Điều của Luật Xây dựng năm 2014. Trong đó, sửa đổi, bổ sung 62 Điều.
Cập nhật, hoàn thiện các nội dung đã được sửa đổi theo pháp luật có liên quan: 40 Điều. Cập nhật việc bãi bỏ các điều của Luật Xây dựng năm 2014 tại các Luật có liên quan: 39 Điều.
Sau khi rà soát, lược bỏ các nội dung chi tiết thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ, Luật Xây dựng được bố cục gồm 8 chương. Chương I quy định chung, Chương II về quản lý dự án đầu tư xây dựng.
Chương III về giấy phép xây dựng, Chương IV về xây dựng công trình. Chương V về chi phí xây dựng và hợp đồng xây dựng, Chương VI về điều kiện năng lực hoạt động xây dựng.
Chương VII về trách nhiệm quản lý hoạt động đầu tư xây dựng của các cơ quan nhà nước. Chương VIII là điều khoản thi hành.
Dự thảo Luật Xây dựng thể hiện quyết tâm cải cách mạnh mẽ của Nhà nước trong việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư xây dựng. Với những điểm mới quan trọng, dự thảo Luật hứa hẹn sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành xây dựng Việt Nam trong giai đoạn mới.
Last Updated on 09/02/2026 by Tuấn Trình
Mình là Tuấn Trình nhân viên tại Công ty Cổ phần Bao bì Xi măng Hải Phòng với 7 năm kinh nghiệm. Rất vui vì có thể hỗ trợ bạn.