Nhà Máy Xi Măng Quang Sơn Và Toàn Cảnh Sai Phạm Đầu Tư Nghìn Tỷ

Dự án nhà máy xi măng quang sơn là một trong những ví dụ điển hình về sự kém hiệu quả trong việc quản lý đầu tư công tại Việt Nam. Vụ việc vừa qua đã được thanh tra chính phủ làm rõ với hàng loạt vi phạm đấu thầu và những khoản thua lỗ cực kỳ nghiêm trọng.

Nhà máy xi măng Quang Sơn tọa lạc tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
Dự án này do Tổng công ty Cổ phần Xây dựng Công nghiệp Việt Nam (Vinaincon) làm chủ đầu tư.

Ngay từ khi bắt đầu, dự án đã được đặt nhiều kỳ vọng về việc thúc đẩy kinh tế địa phương.
Tuy nhiên, thực tế triển khai lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn tương phản với những mục tiêu ban đầu.

Quá trình hình thành và quy mô đầu tư của dự án

Theo quyết định phê duyệt vào năm 2002, dự án có tổng mức đầu tư ban đầu là 2.775 tỷ đồng.
Con số này tương đương với khoảng 185 triệu USD theo tỷ giá tại thời điểm đó.

Trong cơ cấu vốn đầu tư, phần ngoại tệ dự kiến sử dụng chiếm khoảng 70 triệu USD.
Dự án được thiết kế với công suất sản xuất lên tới 1,51 triệu tấn xi măng mỗi năm.

Vinaincon đã thành lập Công ty TNHH MTV Xi măng Quang Sơn vào năm 2011.
Đơn vị này có nhiệm vụ quản lý và vận hành trực tiếp hoạt động sản xuất của nhà máy.

Vị trí xây dựng nhà máy nằm tại thôn Đồng Thu, xã Quang Sơn, một khu vực thuộc huyện Đồng Hỷ cũ.
Địa bàn này được đánh giá là có trữ lượng đá vôi dồi dào, thuận lợi cho việc sản xuất clinker.

Tuy nhiên, việc đánh giá các điều kiện thực tế về giao thông và hạ tầng lại chưa được chú trọng đúng mức.
Điều này đã gián tiếp tạo ra những trở ngại lớn cho doanh nghiệp trong quá trình hoạt động sau này.

Hồ sơ dự án cho thấy các khâu chuẩn bị ban đầu có nhiều dấu hiệu thiếu tính toán khoa học.
Nhiều báo cáo nghiên cứu khả thi chưa phản ánh chính xác các rủi ro thị trường và tài chính tiềm ẩn.

Trụ sở Tổng công ty Vinaincon đóng vai trò chủ chốt trong quản lý dự án xi măng Quang Sơn

Những sai phạm nghiêm trọng trong quản lý và điều chỉnh vốn

Sai phạm lớn nhất tại nhà máy xi măng quang sơn chính là việc tự ý điều chỉnh tổng mức đầu tư.
Vinaincon đã thực hiện các thay đổi về vốn và kế hoạch đấu thầu mà không đúng thẩm quyền quy định.

Chủ đầu tư không được phép điều chỉnh bù trượt giá nhưng vẫn cố tình thực hiện.
Hệ quả là tổng giá trị thực tế đã vượt mức đầu tư ban đầu lên tới 1.063 tỷ đồng.

Tỷ lệ vượt mức này chiếm khoảng 38% so với quyết định phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ.
Việc tăng vốn thiếu cơ sở pháp lý đã gây áp lực cực lớn lên khả năng hoàn vốn của dự án.

Ngoài ra, dự án còn ghi nhận tình trạng chậm tiến độ kéo dài hơn 5 năm liên tục.
Sự đình trệ này khiến các khoản nợ vay đến hạn trả nhưng nhà máy vẫn chưa có nguồn thu.

Theo kết luận thanh tra, tỷ lệ nợ quá hạn của dự án đã lên tới mức 130%.
Đây là con số báo động, cho thấy sự mất kiểm soát hoàn toàn về mặt tài chính của chủ đầu tư.

Việc huy động vốn cũng gặp nhiều rắc rối khi phải thay đổi nguồn từ nội tệ sang ngoại tệ.
Sự thay đổi này làm phát sinh thêm các chi phí bảo lãnh, phí quản lý và bảo hiểm rất lớn.

Khi dự án chưa kịp đi vào hoạt động ổn định, gánh nặng lãi vay đã “nuốt chửng” mọi nỗ lực kinh doanh.
Sai lầm trong hoạch định tài chính là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến thảm cảnh hiện nay.

Hệ thống các gói thầu có dấu hiệu vi phạm và thất thoát

Công tác tổ chức đấu thầu tại dự án này bộc lộ rất nhiều lỗ hổng và sai phạm.
Điển hình nhất là gói thầu số 01 với nguy cơ gây thiệt hại và thất thoát hàng trăm tỷ đồng.

Thanh tra xác định gói thầu này có thể gây thiệt hại hơn 322 tỷ đồng cho ngân sách.
Nguy cơ thất thoát trực tiếp được tính toán ở mức 113,5 tỷ đồng do các sai phạm trong chấm thầu.

Các gói thầu số 02 và 03 cũng không nằm ngoài vòng xoáy sai phạm này.
Ước tính nguy cơ gây thiệt hại tại hai gói thầu này là hơn 47,5 tỷ đồng.

Danh sách các gói thầu có vấn đề tại nhà máy xi măng quang sơn vẫn còn kéo dài.
Gói thầu số 32A ghi nhận số tiền sai phạm gần 19 tỷ đồng, trong khi gói số 13 là 31,3 tỷ đồng.

Nghiêm trọng hơn, gói thầu số 14 có giá trị sai phạm lên tới hơn 126 tỷ đồng.
Gói thầu số 19 và gói chạy thử cũng gây ra tổn thất lần lượt là 80 tỷ và 53,7 tỷ đồng.

Việc thanh toán cho các nhà thầu cũng được thực hiện một cách vô tội vạ.
Vinaincon đã thanh toán vượt 262 tỷ đồng so với dự toán được phê duyệt ở lần thứ hai.

Đáng chú ý, có 40,7 tỷ đồng đã được chi trả vượt quá tổng mức đầu tư cho phép.
Những hành vi này vi phạm nghiêm trọng các quy định về quản lý đầu tư xây dựng cơ bản.

Dự án hiện tại không đủ điều kiện để thực hiện quyết toán vốn đầu tư theo quy định.
Sự thiếu minh bạch trong các con số khiến cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn khi rà soát.

Toàn cảnh dự án nhà máy xi măng Quang Sơn tại Thái Nguyên đang đối mặt với khủng hoảng tài chính

Phân tích nguyên nhân dẫn đến khoản lỗ lũy kế khổng lồ

Tính đến hết năm 2021, khoản lỗ của nhà máy xi măng quang sơn đã đạt mức 1.943 tỷ đồng.
Đây là một con số khổng lồ đối với một doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng.

Nguyên nhân chính được chỉ ra là do chi phí vay vốn đầu tư quá lớn, chiếm 95% tổng vốn.
Việc vay ngoại tệ từ các tổ chức nước ngoài đã khiến doanh nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tỷ giá.

Chỉ riêng chênh lệch tỷ giá và chi phí liên quan đã làm tăng thêm 316 tỷ đồng vào khoản lỗ.
Dòng tiền của dự án luôn trong tình trạng âm, không đủ để chi trả các nghĩa vụ nợ cơ bản.

Bên cạnh yếu tố tài chính, công tác quản trị nội bộ của Vinaincon cũng bộc lộ nhiều yếu kém.
Quản lý vật tư và tài sản lỏng lẻo dẫn đến tình trạng thất thoát và lãng phí nghiêm trọng.

Nhiều khoản công nợ khó đòi đã tồn đọng trong thời gian dài mà không có biện pháp thu hồi.
Hàng tồn kho có giá trị lớn nhưng chậm luân chuyển, gây đọng vốn và phát sinh chi phí lưu kho.

Vị trí địa lý cũng là một rào cản tự nhiên khó vượt qua của nhà máy này.
Khoảng cách tới cảng đường thủy gần nhất là cảng Đa Phúc lên tới 55km.

Chi phí vận chuyển nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra vì thế luôn ở mức cao.
Điều này làm giảm đáng kể khả năng cạnh tranh về giá của xi măng Quang Sơn trên thị trường.

Sự thiếu liên kết giữa sản xuất và thị trường tiêu thụ đã đẩy doanh nghiệp vào ngõ cụt.
Nhà máy càng hoạt động thì khoản lỗ càng phình to do chi phí biến đổi vượt quá doanh thu.

Trách nhiệm của các bộ ngành và các tổ chức tín dụng

Vấn đề tại nhà máy xi măng quang sơn không chỉ nằm ở sai phạm của chủ đầu tư.
Trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước cũng được Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã trình Thủ tướng phê duyệt dự án khi chưa thẩm định kỹ các điều kiện.
Nội dung về phương án hoàn trả vốn đầu tư trong các văn bản trình duyệt còn rất mờ nhạt.

Bộ Công Thương, với vai trò là cơ quan chủ quản, đã thiếu sâu sát trong việc giám sát Vinaincon.
Các sai phạm kéo dài nhiều năm nhưng không được phát hiện và ngăn chặn kịp thời.

Bộ Tài chính cũng cần làm rõ trách nhiệm trong việc tham mưu bảo lãnh Chính phủ cho khoản vay ngoại tệ.
Khoản vay từ BNP Paribas trị giá 59 triệu Euro hiện vẫn thiếu nhiều hồ sơ theo quy định.

Về phía các ngân hàng, khoản nợ của dự án tại BIDV và VDB là một gánh nặng tài chính lớn.
Tính đến cuối năm 2021, nợ tại VDB là hơn 1.126 tỷ đồng và tại BIDV là gần 239 tỷ đồng.

Việc cho vay dựa trên một phương án tài chính không khả thi đặt ra dấu hỏi về quy trình thẩm định.
Các tổ chức tín dụng này đang đứng trước nguy cơ mất vốn nếu dự án không thể tái cấu trúc.

Thanh tra Chính phủ đã yêu cầu thu hồi về ngân sách nhà nước tổng cộng hơn 2.403 tỷ đồng.
Đây là một con số kỷ lục, phản ánh quy mô của những thất thoát tại dự án này.

Bộ Công Thương cần chỉ đạo xử lý kinh tế đối với số tiền gần 442,8 tỷ đồng khác.
Các khoản này bao gồm tiền thuê đất, nợ thuế và các khoản thanh toán sai quy định cho nhà thầu.

Quyết định chuyển hồ sơ sang Bộ Công An để điều tra hình sự

Nhận thấy các dấu hiệu tội phạm rõ rệt, Thanh tra Chính phủ đã có động thái quyết liệt.
Hồ sơ vụ việc tại nhà máy xi măng quang sơn đã được chuyển sang Cơ quan điều tra Bộ Công an.

Mục tiêu là làm rõ hành vi vi phạm quy định về quản lý vốn và tổ chức đấu thầu.
Những cá nhân, tập thể có liên quan sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về những tổn thất này.

Việc chuyển hồ sơ sang bộ công an cho thấy mức độ nghiêm trọng của vụ án.
Đây không đơn thuần là một thất bại trong kinh doanh mà là sự vi phạm pháp luật có hệ thống.

Cơ quan điều tra sẽ tập trung vào các hợp đồng vay vốn và quá trình chi trả cho nhà thầu.
Các mối quan hệ giữa chủ đầu tư và các đơn vị tư vấn, xây lắp cũng sẽ được làm sáng tỏ.

Dư luận đang chờ đợi những phán quyết công bằng để răn đe các sai phạm tương tự.
Sự lãng phí nguồn lực quốc gia cần phải được chấm dứt thông qua những biện pháp mạnh mẽ.

Vụ việc này cũng là hồi chuông cảnh tỉnh cho các doanh nghiệp nhà nước trong việc quản lý dự án.
Tính minh bạch và trách nhiệm giải trình phải được đặt lên hàng đầu trong mọi hoạt động đầu tư.

Nếu không có sự thay đổi căn bản về tư duy quản trị, những “con tàu đắm” như Quang Sơn sẽ còn tiếp diễn.
Việc xử lý nghiêm các sai phạm là bước đi cần thiết để lành mạnh hóa nền kinh tế.

Kết luận thanh tra đã phơi bày mọi góc khuất của một dự án công nghiệp nghìn tỷ đầy tai tiếng.
Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng sẽ quyết định khả năng thu hồi tài sản cho nhà nước.

Dự án nhà máy xi măng quang sơn là một bài học đắt giá về việc buông lỏng quản lý đầu tư và thiếu tầm nhìn trong hoạch định tài chính. Những sai phạm từ khâu đấu thầu, tự ý tăng vốn đến quản trị yếu kém đã dẫn đến khoản lỗ gần 2.000 tỷ đồng và nguy cơ thất thoát vốn nhà nước cực kỳ lớn. Việc chuyển hồ sơ sang Bộ Công an được kỳ vọng sẽ làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan và mang lại sự minh bạch cho hoạt động đầu tư công.

Last Updated on 05/02/2026 by Tuấn Trình